Funkcjonowanie dziecka z FAS.

Funkcjonowanie dziecka z Alkoholowym Zespołem Płodowym FAS.  Czy istnieje bezpieczna dawka spożycia alkoholu w ciąży?

Termin FAS – Fetalal Alkohol Syndrome został po raz pierwszy użyty w 1973 roku przez amerykańskich naukowców K.L. Jonesa i D. W. Smitha. Nazwa ta obejmuje zespół nieprawidłowości stwierdzanych u matek spożywających alkohol w czasie ciąży. Nie powstaje tuż przed porodem, ani w jego trakcie. Jest to wynik spustoszenia, jakie czyni alkohol spożywany przez kobietę podczas całej ciąży.

Należy pamiętać, że każda ilość alkoholu wypita przez matkę jest niebezpieczna dla płodu i uszkadza go w sposób bardziej drastyczny niż jakikolwiek inny narkotyk. Alkohol dociera do płodu poprzez łożysko, wraz z krwią matki. Może on mieć negatywne działanie na wszystkie komórki i narządy, jednak w sposób szczególnie narażony jest układ nerwowy, a zwłaszcza takie rejony mózgu, jak ciało modzelowate (przekazywanie informacji między półkulami mózgu), móżdżek (m.in. koordynacja ruchów), płaty czołowe (planowanie, myślenie, wola, kontrola emocji, pamięć) i hipokamp (zasadnicze znaczenie dla procesów związanych z pamięcią). Alkohol może spowodować obumieranie komórek nerwowych, migrację komórek do niewłaściwych obszarów oraz tworzenie się nieprawidłowych połączeń między neuronami.

Cechy charakterystyczne u dzieci z FAS:

W wyglądzie zewnętrznym:

  • Charakterystyczne rysy twarzy: płaska środkowa część twarzy, mały, zadarty nos, krótkie szpary powiekowe, szeroko rozstawione oczy, opadające powieki, fałdy nakątne, niedorozwój szczęki, mała żuchwa, małogłowie, zniekształcenie płatka usznego, wąska warga górna, płaska rynienka nosowo – wargowa;
  • Niska urodzeniowa waga ciała, niedobory wzrastania długości ciała i masy, mające początek w okresie prenatalnym i utrzymujące się po urodzeniu, pomimo odżywiania;
  • Wady wrodzone – zwłaszcza serca, uszu, oczu, stawów i kończyn (m.in. deformacja małych stawów rąk, niepełna rotacja w stawie łokciowym, podłużne fałdy na skórze dłoni), rozszczep wargi lub podniebienia, problemy z napięciem mięśniowym: hyper – lub hipotonia, drżenia.

W funkcjonowaniu poznawczo – emocjonalnym:

  • Zaburzenia funkcji czuciowych i ruchowych – nieprawidłowości w zakresie wzroku, słuchu, równowagi oraz koordynacji tych funkcji;
  • Nieprawidłowości w budowie i funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego – obniżenie poziomu inteligencji, obniżenie zdolności uczenia się, myślenia logicznego, opóźnienie rozwoju mowy, opóźnienie kolejnych etapów rozwoju;
  • Deficyty uwagi, pamięci, trudności z rozumieniem pojęć abstrakcyjnych (takich np. jak pieniądze, czas itp., nieumiejętność rozwiązywania problemów, nieumiejętność wiązania skutku z przyczyną),
  • Trudności w kontrolowaniu impulsów, nadruchliwość, nadwrażliwość na bodźce, pobudzenie, zaburzenia zachowania.

Funkcjonowanie dzieci z FAS możemy scharakteryzować w zależności od wieku:

  • Wiek niemowlęcy i poniemowlęcy: problemy z karmieniem, nadmierna drażliwość i zaburzenia rytmu snu;
  • Wiek przedszkolny: wiek rozwojowy pięciolatka odpowiada rozwojowi dwulatka, dzieci cechuje nadmierna aktywność, rozkojarzenie, kapryśność, zaburzenia koordynacji ruchowej, impulsywność i nieprzewidywalność, złośliwość, labilność emocjonalna, trzeba nad nimi ciągle czuwać, są odrzucane przez grupę;

  • Wiek szkolny: wiek rozwojowy dziesięciolatka odpowiada wiekowi sześciolatka, dzieci uczą się eksperymentując, naśladują zachowania, potrafią tylko bawić się pod kierownictwem, z jasno określonymi zasadami, szybko męczy ich wysiłek umysłowy, cechuje ich impulsywność, zaburzenia koncentracji uwagi oraz trudności w kontaktach społecznych, są zagrożone zachowaniami antyspołecznymi, wrażliwe na przynależność do gangów, zafascynowane aktywnością seksualną lub ogniem, znakomicie mają opanowane techniki manipulacyjne, obserwuje się podwójną moralność-w zależności od tego w jakiej grupie przebywają, skrajną podatność na wpływ reklam, trudności z gospodarowaniem pieniędzmi;

  • Wiek młodzieńczy: rozwój 18-latka odpowiada wiekowi rozwojowemu 10-latka, okres dojrzewania charakteryzuje się słabą zdolnością właściwej oceny sytuacji, problemami z myśleniem abstrakcyjnym, trudnościami z podejmowaniem decyzji i z samodzielnym rozwiązywaniem problemów. Młodzi ludzie potrzebują narzucenia zasad i kierownictwa, ubogi jest ich zasób zainteresowań, nie potrafią przewidywać, samodzielnie zorganizować sobie życia, cechuje ich nadmierna ciekawość (wścibstwo), niefrasobliwość, irytacja, łatwo popadają w depresję, są po próbach samobójczych, podatni na uzależnienia, nieświadomi podstawowych potrzeb higienicznych, uzależniają się od związków, w których panuje przemoc, zapominają o podstawowych potrzebach życiowych;

  • Wiek dorosły: problemy ze znalezieniem i utrzymaniem pracy, nie potrafią funkcjonować w społeczeństwie i osiągnąć pełnej niezależności, nie potrafią nawiązywać i utrzymywać związków interpersonalnych, impulsywni i nieprzewidywalni, wzbudzają w innych poczucie winy, krótkowzroczni, niezdolni do przyjęcia odpowiedzialności, bierni i wycofujący się w jednej chwili, a jednocześnie gwałtowni w drugiej. Nie potrafią długo utrzymać się na jednym stanowisku, trudno też im wytrwać w jednym związku. Wiele sytuacji budzi w nich lęk, toteż najczęściej wycofują się i zamykają w sobie. Potrzebują stałego ukierunkowania i pomocy ze strony innych osób.

Nasilenie przedstawionych objawów może być różne. Zazwyczaj nasilenie objawów somatycznych pokrywa się z nasileniem zaburzeń rozwojowych. Charakterystyczne rysy twarzy mogą być słabo widoczne zarówno u noworodków, jak i u osób dorosłych, a najbardziej widoczne są u dzieci pomiędzy 2 a 10 rokiem życia.

Na wystąpienie u dziecka Alkoholowego Zespołu Płodowego ma wpływ wiele czynników:

  • częstotliwość spożywania alkoholu;
  • ilość alkoholu spożytego przez kobietę w trakcie ciąży;
  • stadium rozwoju płodu w momencie narażenia na wpływ alkoholu;
  • faza ciąży, w trakcie której kobieta spożywa najwięcej alkoholu;
  • stan odżywienia kobiety w ciąży;

  • przyjmowanie przez kobietę w ciąży innego rodzaju środków psychoaktywnych;
  • czynniki genetyczne w odniesieniu do płodu;
  • czynniki genetyczne w odniesieniu do kobiety w ciąży;
  • ogólny stan zdrowia kobiety w ciąży.

Diagnoza i terapia dzieci z FAS

Zdiagnozowanie Alkoholowego Zespołu Płodowego jest zadaniem bardzo trudnym. Najtrudniej jest dokonać diagnozy u noworodka i osoby dorosłej. Wiele typowych objawów FAS zmienia się w raz z dorastaniem dziecka. Mogą zdarzać się pomyłki diagnostyczne, np. w pierwszych klasach szkoły podstawowej u dzieci rozpoznaje się zazwyczaj zespół ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder), czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi.

Bardzo często zdarza się, że rezygnuje się z diagnozy FAS, obawiając się stygmatyzacji dziecka oraz matki piętnem alkoholizmu. Ponadto wiele matek zaprzecza piciu alkoholu z powodu poczucia winy czy wstydu.

Aby zdiagnozować FAS muszą być spełnione cztery kryteria diagnostyczne:

  • opóźniony wzrost przed jak i po urodzeniu;
  • stałe uszkodzenie mózgu, którego skutkiem są zaburzenia neurologiczne, opóźniony rozwój, osłabienie intelektu, zaburzenia zachowania i uczenia się;
  • charakterystyczne rysy twarzy: małe oczodoły, krótki nos, płaska twarzoczaszka, wąska górna warga, mała szczęka;
  • spożywanie alkoholu przez matkę w czasie ciąży.

W przypadku nie spełnienia wszystkich kryteriów diagnostycznych możemy mówić o:

  • Fetal Alcohol Effect (FAE) – alkoholowy efekt płodowy, z FAE rodzi się dziesięciokrotnie więcej dzieci niż z FAS,
  • Alcohol Related Neurodevelopmental Disorder (ARND) – poalkoholowe zaburzenia rozwoju układu nerwowego, małogłowie, nieprawidłowości w budowie mózgu, objawy neurologiczne,

  • Fetal Alcohol Related Conditions (FARC) – poalkoholowe środowisko dla rozwoju płodu,
  • Alcohol Related Birth Defects (ARBD) – poalkoholowy defekt urodzeniowy, m.in. wrodzone wady serca, deformacje kostno-stawowe, deformacje w obrębie kończyn, wady wrodzone nerek, zaburzenia widzenia, ubytki słuchu, rozszczep wargi lub podniebienia.

W USA dwa noworodki na tysiąc urodzonych każdego roku przychodzą na świat z zespołem FAS. W Polsce wg ostatnich doniesień rodzi się około 1000 dzieci rocznie. Dziesięć razy więcej maluchów cierpi na inne zaburzenia opisywane powyżej,  jako poalkoholowe spektrum wrodzonych zaburzeń rozwojowych. Większość przypadków zostaje jednak nie zdiagnozowana lub zdiagnozowana niewłaściwie.

FAS jest nazywany „statyczną encefalopatią”, co oznacza, że uszkodzenie mózgu, do którego doszło w życiu płodowym, pozostaje przez całe życie na stałym poziomie, nie pogłębia się, ale też nie znika.
FAS ani innych uszkodzeń alkoholowych nie można wyleczyć, ale można im w 100% zapobiec – wystarczy zachować całkowitą abstynencję podczas ciąży.

Zatem FAS wyleczyć się nie da, ale należy zapobiegać wszelkim objawom wtórnym poprzez prawidłowy proces usprawniania i wychowania, dostosowany do specyfiki zaburzeń. Zaburzenia wtórne to:

  • zmęczenie, napady złego humoru;
  • drażliwość, ciągłe poirytowanie, frustracja, gniew, agresja, strach, unikanie;
  • wycofanie się, zamknięcie się w sobie, kłamstwo, ucieczki z domu, kłopoty w domu i/lub w szkole;
  • kłopoty z prawem, nadużywanie narkotyków/alkoholu, problemy ze zdrowiem psychicznym.

Pracując z dziećmi z zespołem FAS, należy pamiętać o pewnych wskazaniach:

1. Konkret – rodzice i nauczyciele powinni mówić do dzieci używając konkretnych słów, unikając słów o podwójnym znaczeniu, aluzji itp. Ponieważ rozwój emocjonalny i społeczny tych dzieci jest obniżony w stosunku do wieku rozwojowego, należy myśleć o nich, jak o dzieciach młodszych, zwłaszcza, gdy przekazuje się informacje, daje instrukcje itp.


2. Stałość – dzieci z zespołem FAS mają trudności z zastosowaniem zdobytej wiedzy w nowej sytuacji i uogólnianiem informacji, dlatego funkcjonują najlepiej w środowisku, w którym wprowadza się mało zmian. To dotyczy również słownictwa. Rodzice i nauczyciele powinni współpracować ze sobą., by używać wobec dziecka tych samych słów i zwrotów oraz poleceń.


3. Powtarzanie – dzieci charakteryzują się tzw. krótką pamięcią., zapominają o rzeczach, które chcą zapamiętać, jak również o informacjach, które zostały wyuczone i nie były używane przez jakiś czas. Dlatego ważne jest powtórne uczenie i regularne powtarzanie.


4. Rutyna – regularne czynności, które są stałe każdego dnia, będą łatwiejsze do przyswojenia przez dziecko. Dzieci wiedzą, czego się spodziewać, co zmniejsza w nich poziom lęku, a jednocześnie ułatwia proces uczenia się.


5. Prostota – trzeba pamiętać o zasadzie „krótko i zwięźle”. Dzieci z FAS łatwo ulegają przeciążeniom, co prowadzi je do wyłączenia – sytuacji, w której dziecko nie przyswaja już więcej informacji. Prostota jest więc podstawą efektywnego uczenia.


6. Szczegółowość – należy mówić dokładnie to, co ma się na myśli. Pamiętać, że dzieci mają trudności z rozumieniem pojęć abstrakcyjnych, uogólnianiem i wypełnianiem pustych miejsc, bez wskazówek.


7. Zasady –  są „spoiwami”, które sprawią, że świat wokół dziecka zaczyna nabierać sensu. Dziecko z FAS osiąga sukcesy wtedy, gdy świat wokół niego jest uporządkowany i stały.


8. Nadzór – z powodu trudności w rozwoju poznawczym dzieci zachowują się naiwnie w codziennych sytuacjach. Aby móc rozwinąć nawyki właściwego zachowania, wymagają nieustannego nadzoru, tak jak dzieci młodsze.

Rodzice, opiekunowie dzieci z FAS muszą być gotowi do wprowadzenia zmian, które zapewnią ich pociechom pełny rozwój, stworzą odpowiednią atmosferę oraz pozwolą wykorzystać w pełni ich możliwości.

Bibliografia:

1. Aase, J.M.: „Kliniczne rozpoznawanie Alkoholowego Zespołu Płodowego (FAS)”. [w:] Uszkodzenia płodu wywołane alkoholem. Warszawa: PARPA, 1997.

2. M. Klecka, K. Liszcz: „Nie próbuj mocniej – spróbuj inaczej. Neurologiczny program naprawczy dla dzieci i młodzieży z alkoholowym uszkodzeniem mózgu FAS”, Stowarzyszenie Zastępczego Rodzicielstwa, 2004
3. Strony www:
www.fas.edu.pl
www.psychologia.edu.pl
www.parpa.pl

Opracowała:
Jolanta Poralla

6 komentarzy

Dodaj →

  1. Alina Bilińska

    Luty 19, 2015 — 4:05 pm

    Prawda jest taka, że kobiety coraz częściej sięgają po ten trunek nie patrząc na skutki
    jakie niesie spożywanie alkoholu w ciąży. Na efekty picia w czasie ciąży nie trzeba długo
    czekać. Wydaje mi się, że matka taka myśli sobie tak skoro przysłowiowej Kowalskiej się udało dlaczego ma się nie udać mnie. Kowalskiej się udało ale tobie nie musi i wtedy pretensje do całego świata ale nigdy do siebie.Zanim sięgniesz po pierwszy kieliszek zastanów się czy warto, skoro ty teraz nie potrafisz sobie odmówić co będzie w dalszym trymestrze. Dziecko w łonie matki od chwili poczęcia potrzebuje miłości a nie trucizny jaką jest alkohol pity w tym błogosławionym stanie.

  2. Alina Bilińska

    Luty 20, 2015 — 8:11 am

    Poruszył mnie ten temat jako kobietę i jako matkę w związku z czym nie można stać się obojętną(ym) na temat dotyczący picia alkoholu w ciąży.To woła o pomstę do nieba!!!!

    NIEMY KRZYK

    USŁYSZ KRZYK
    TWOJEGO DZIECKA
    KIEDY ONO JEST BEZRADNE
    W TWOIM ŁONIE!

    ZOBACZ CHWIEJNOŚĆ
    SWOJEGO CHARAKTERU
    BUNT,KTÓRY
    NARASTA W ŁONIE
    STAŃ SIĘ TYRANEM
    DLA SAMEJ SIEBIE!

    NIE BĄDŹ NAIWNA
    ŻE TEN TRUNEK
    OZŁOCI CIEBIE!

    USŁYSZ DZIECKA WOŁANIE
    MOŻE WTEDY ZOBACZYSZ
    NAIWNĄ SIEBIE!

    NIE TOP POCZĘTEGO
    NIENARODZONEGO DZIECKA
    W ALKOHOLOWEJ PIANIE
    ALKOHOL MORZEM SIĘ STANIE
    A TY UTOPISZ NIENARODZONE
    DZIECKO
    W MORZA ALKOHOLOWEJ PIANIE!

    USŁYSZ KRZYK
    NIEMY KRZYK
    ZOBACZ LĘK
    ZOBACZ STRACH
    USŁYSZ
    TWOJEGO DZIECKA
    SZLOCHANIE!
    ZANIM DOJDZIE DO TRAGEDII!
    ZANIM TRAGEDIA
    RZECZYWISTOŚCIĄ SIĘ STANIE!

    A TWOJE GDYBANIE
    PRZED! NIECH SIĘ SILNIEJSZE
    STANIE NIM UTOPISZ
    POCZĘTE DZIECKO
    W MORZA ALKOHOLOWEJ PIANIE!

    To są moje i tylko moje odczucia,przykre to bardzo ale coraz częściej kobiety nie radzą sobie z emocjami,kiedy hormony w ciąży szaleją , nie patrząc na nic jako deskę ratunkową wybierają ten niewskazany dla nich trunek.

  3. Kiedyś napisałam wiersz a dzisiaj powiem tak nigdy nie przypuszczałam,że ten temat może stać się mi bliski.Miałam okazję poznać młodą dziewczynę,która w ciąży była nałogową alkoholiczką i po urodzeniu powtórka z rozrywki.Jak głęboko może sięgnąć młodą jeszcze osobę choroba,że nie umie zapanować nad piciem.Nie widzi nic oprócz
    własnego nosa.Dziecko to największy dar od losu ….Asiu,Kasiu czy Joasiu .Jesteś matką nie pozwól aby twoje maleństwo przebywał w innych ramionach.Dlaczego ?Pytam? Co Ty na to ?Tyle osób udźwignęło ciężar choroby a DLACZEGO NIE UDŹWIGNIESZ TY!

  4. Nigdy ale to przenigdy nie sądziłam,że moje dziecko jest alkoholikiem a jednak jest .Pozdrawiam serdecznie.Ja nigdy z tym nie miałam problemu a w tej chwili całkowicie mnie odrzuciło skąd ?po co? dlaczego? Bóg jeden wie ale ja NIE!

  5. Cieszę się ogromnie ,że mogłam trafić w Pani mgr Poralli ręce. Wiem ,że dam radę ,wiem a wręcz jestem pewna że moje jedyne najukochańsze dziecko uwolni się od zła które ją spotkało.Jak się powiedziało A trzeba powiedzieć B.Pozdrawiam serdecznie.

Dodaj komentarz