Usłysz mój krzyk – jak zapobiegać samobójstwom

Życie jest dobrem najcenniejszym, najbardziej chronionym, śmierć jest jego przeciwieństwem, nawet pośredni kontakt z nią przeraża: w wielu środowiskach społecznych jest ona tematem tabu.
Samobójstwo – akt rozpaczy czy egoizmu? Czy popularny mit, że samobójcy dokonali świadomego wyboru śmierci jest adekwatny? Jak Ty możesz pomóc osobie zagrożonej samobójstwem. Na te pytania postaram się odpowiedzieć w niniejszym artykule.


Jedną z ważnych kwestii, którą należy poruszyć we wstępie jest omówienie terminu samobójstwa. T.M. Anthony uważa, że samobójstwo to nie problem, lecz symptom problemów (sytuacji i tendencji), których nie potrafimy odpowiednio rozpoznać i rozwiązać (Anthony, 1994). Profesor Brunon Hołyst pisze, że decyzja popełnienia samobójstwa w gruncie rzeczy jest wyborem pomiędzy sytuacją, której człowiek nie może bądź nie potrafi sprostać, a sytuacją, w której nie będzie trzeba podejmować żadnych wysiłków zmierzających do regulowania swojego stosunku do otaczającego świata. Jest to zatem decyzja unikania decyzji i wyborów jako procesu towarzyszącego człowiekowi przez całe życie (Hołyst, 2002). Samobójstwo czy też usiłowanie samobójstwa nie jest zwykle aktem przypadku, lecz długotrwałym procesem, ciągiem wzajemnie ze sobą powiązanych myśli i czynów.


ZNAKI OSTRZEGAWCZE
Popularny mit dotyczący samobójstw głosi, że samobójcy dokonywali świadomego wyboru śmierci. Jednak tak naprawdę większość potencjalnych samobójców jest niezdecydowana co do wyboru między życiem a śmiercią. Często igrają oni ze śmiercią czekając na ratunek ze strony innych. Wysyłają różnorodne znaki ostrzegawcze:

werbalne

  • wzmianki o samobójstwie lub śmierci;
  • inne werbalne znaki ostrzegawcze;

a) otwarte werbalne znaki ostrzegawcze (chce umrzeć, już dłużej nie mogę, wolałbym nie żyć, mam ochotę się zabić, wolałbym się nigdy nie urodzić);
b) mniej wyraźne znaki, np. aluzje: już niedługo nie będziesz musiał się o mnie martwić, niedługo nie będę sprawiał Ci więcej kłopotów, wszystko jest bez sensu, wątpię, czy to przeżyję;
c) żarty, dowcipkowanie o śmierci, pogrzebach, samobójstwach.

zachowania jako znaki ostrzegawcze

  • rozdawanie swoich cennych rzeczy – uważane jest za najbardziej radykalne zachowanie ostrzegawcze i powinno się na nie reagować natychmiast,
  •  następujące zmiany w 5 ogólnych dziedzinach (jedzenie, sen, dbałość o wygląd zewnętrzny, życie towarzyskie, zmiany osobowości).

sytuacyjne znaki ostrzegawcze

  • osoba towarzysko wyizolowana nie mająca przyjaciół, lub mająca problemy z podtrzymywaniem przyjaźni,
  • osoba nadużywająca narkotyków i/lub alkoholu albo mająca z nimi do czynienia w rodzinie,
  •  osoba, która była lub jest maltretowana fizycznie, seksualnie, lub werbalnie,
  • nastolatek nie mieszkający w domu,
  • osoba, która przeżyła lub przeżywa poważną stratę: śmierć kogoś bliskiego, rozwód, rozstanie z chłopakiem/dziewczyną, utratę wcześniejszej pozycji finansowej, lub towarzyskiej, poważne kłopoty finansowe w rodzinie- samobójstwo ma miejsce często w rocznicę np. bankructwa,

  • osoba, która jest najstarsza w rodzinie, najstarsze dzieci poddane są presji, aby być przykładami dla młodszych i zawsze postępowały dobrze,
  •  osoba z historią zaburzeń psychicznych,
  • osoba, która usiłowała już popełnić samobójstwo,
  •  osoba, której ktoś bliski odebrał sobie życie,
  • osobowość perfekcjonisty, nadmierny krytycyzm nastolatków.

Sygnały, często nieświadome, lecz przekazywane przez osoby zamierzające popełnić samobójstwo powinny uwrażliwić osoby im bliskie, by zwrócili uwagę na to co dzieje się wokół potencjalnego samobójcy. W żadnym wypadku nie wolno osobom tym lekceważyć zagrożenia i uważać zgodnie za funkcjonującym mitem, że osoba, która mówi o samobójstwie na pewno go nie popełni.

GDZIE SZUKAĆ POMOCY? Jak Ty możesz pomóc osobie zagrożonej samobójstwem?

  • szukaj pomocy u psychologa, psychiatry, pedagoga szkolnego, w telefonie zaufania, ośrodku interwencji kryzysowej, poradni psychologicznej (numery telefonów i adresy znajdziesz w lokalnej gazecie i książce telefonicznej),
  • bądź czujny, zapamiętaj listę znaków ostrzegawczych,
  • zainteresuj się osobą zagrożoną samobójstwem, miej dla niej czas, okaż jej swoje zainteresowanie i wsparcie,
  • zapytaj czy myśli o samobójstwie,
  • bądź bezpośredni, rozmawiaj o samobójstwie w sposób otwarty i bez skrępowania,

  • okaż gotowość do słuchania, pozwól na okazywanie emocji, akceptuj je,
  • nie oceniaj, nie dyskutuj na temat dopuszczalności i słuszności samobójstwa czy określonych uczuć, nie dawaj wykładów na temat wartości życia,
  • nie wzywaj do podjęcia próby samobójczej,
  • nie dawaj rad i nie podejmuj decyzji za kogoś innego,
  • nie pytaj „dlaczego” – takie pytanie wzmaga jedynie zachowania o charakterze obronnym,

  • bądź empatyczny, ale nie współczuj i nie okazuj litości,
  • nie okazuj zaskoczenia i zdziwienia – w ten sposób tworzysz bariery,
  • nie utrzymuj informacji o planach samobójczych w tajemnicy, szukaj pomocy,
  • daj nadzieję, że istnieją możliwości rozwiązania problemu inne niż samobójstwo, ale nie dawaj naiwnych pocieszeń świadczących jedynie o tym, że nie rozumiesz co czuje osoba myśląca o samobójstwie,
  • działaj, usuń dostępne środki pozbawienia się życia, szukaj pomocy u osób i instytucji zajmujących się interwencją w kryzysie i prewencją samobójstw.